Çocuklara beslenmesini sağlarken reklamlar aktif rol oynar ve bir çok kezde kolayına gelir annelerin. Fakat iş görüldüğü gibi basit değil. Bu kolaylığın yanında obezite riskide bulunuyor…

Yapılan birçok çalışma, çocuklara yönelik reklamlarda özellikle beş gıda sektörünün ön planda olduğunu gösteriyor. Çocuklara ait reklam kuşağında en fazla reklamı görülen ürünler; alkolsüz içecekler, bisküviler, şekerlemeler, aperatifler ve fast – food reklamları olarak sıralanıyor.

Reklamlar ve obezite riski
Dünya Sağlık Örgütü, Gıda ve Tarım Organizasyonu 2002 yılında reklamlarda besin içeriği düşük, enerji içeriği yüksek yiyecek ve içeceklerin pazarlanmasının obezite için önemli bir risk faktörü olduğunu bildirdi. Çünkü reklamlarla birlikte hazır yiyecek tüketiminin, kalorili ve yüksek yağlı gıdaların, şekerli içeceklerin tüketiminin arttığı görülüyor. Buna karşılık bu tür reklamların, çocukların taze meyve ve sebze tüketimini olumsuz etkilediği de gözardı edilmemelidir.

En fazla yiyecek reklamı etkiliyor
2000 yılı mart ayında Amerika’da yapılan bir değerlendirmede haftada bir kez yayınlanan çocuk programları arasında gösterilen reklamların yüzde 46’sının yiyeceklere ait olduğu görülmüştür. Ülkemizde yapılan başka bir araştırmada ise Afyon-karahisar ilinde 3 – 13 yaş arası çocuk sahibi ebeveynlere televizyon reklamlarının çocuklar üzerindeki etkileri sorulmuş ve yüzde 80.9 oranında “Yanlış beslenmeye özendirir”, yüzde 75.3 oranında “Tüketim alışkanlıklarını olumsuz etkiler” cevapları alınmıştır.
Aynı çalışmada ebeveynlerin gözlem ve görüşlerine göre çocukların en fazla oyuncak ve gıda reklamlarından etkilendiği aktarılmıştır.

Pazarlama yöntemleri
Geleceğin tüketicileri olan çocuklar, ailenin satın alma kararlarını ciddi anlamda etkilediği için reklamcılar özellikle çeşitli pazarlama teknikleriyle çocukları etkileri altına almayı amaçlamaktadır.
Genel olarak çocuklara yönelik yapılan gıda reklamlarında; televizyon, okulda – kantinde pazarlama, sponsorluklar, gizli reklam, internetten satış – pazarlama ve satış promosyonları gibi pazarlama yöntemleri kullanılmaktadır.
Yöntemlerden en çok kullanılan ve en popüler olanı ise çocukları en çok etkileyen TV reklamlarıdır. Bunun yanında günümüzde teknolojinin ilerlemesiyle birlikte internette, çocukların günlük yaşamında önemli bir yer tutmaktadır.
İnternet üzerinden reklam, kontrol ve düzen altına alınmış değildir bu nedenle çocuklar, internette gezinirken verilen linkleri tıklayarak ürün reklamlarına da kolaylıkla ulaşabilirler.

Çocuklara yönelik reklamlarda çizgi film karakterlerinin kullanılması, ünlülere ya da oyuncak kazandıran yarışmalara yer verilmesi gibi pazarlama teknikleri çocuklar üzerinde oldukça etkili olmaktadır. Reklamların çocuklar üzerindeki etkisi yadsınamayacak kadar fazladır.
Verilen mesajlardan en çok etkilenen grup oldukları için çocuklar, reklamcılar için önemli bir hedef oluşturmaktadır.
Araştırmalar, çocuklarıyla alışverişe çıkan ailelerin yüzde 82’sinin fazladan harcama yaptıklarını ortaya koymaktadır. Bunun nedeni, ailelerin, çocuklarını reddedememesi ve ürünü çocuğunun isteğine bağlı olarak sorgulamadan satın almasıdır.

Televizyon ve reklamların etkisi
Uzmanlar, “Çocuklar sekiz yaşına kadar reklamla gerçek arasındaki ayrımı yapamazlar, ancak bebekliklerinin altıncı ayından itibaren farklı markalara ait olan logoları imgeleyebilir, iki yaşından itibaren de rahatlıkla tanıyabilirler” diyor. Reklamlara karşı, yetişkinler, daha ölçülü bir tutum sergileyebilir ancak çocuklar gördüklerini hemen isteme eğiliminde. Yayınlanan reklamlar, çocukları etkileyerek isteklerini ve seçimlerini önemli ölçüde yönlendirici oluyor. Etkileme mekanizması, çocuğun yaşına, o ürüne verdiği öneme, mesajı algılamasına göre değişiklik gösteriyor. Bu sebeple özellikle çocuk kuşağında yayınlanan reklamların kontrol ve denetimiyle ilgili titiz bir çalışmaya ihtiyaç var diye düşünüyorum. Toplum sağlığı ve obezitenin önüne geçebilmek için öğretici ve eğitici reklam kontrol altına alınabilmelidir. Eğer önlemler alınmazsa 2010 yılında çocukların yaklaşık yüzde 10’u obez olma riski altındadır.

Çocukluktaki beslenme bozukluğu, ileriki yaşlarda kalp hastalıkları riskini artırabiliyor. Bu rahatsızlıkların en önemlisinin ‘koroner kalp hastalıkları’ denilen hiper tansiyon, kalp krizleri ve diyabet riskinin artması gibi sorunları olduğunu ifade eden Dr. İsmail Özcan, Çocukluk çağındaki yanlış beslenme, ‘Ateroskleroz’ diye tabir edilen damardaki yağlanma ve lipitlerin yüksek olmasına neden olur. Bunların bir kısmı direkt olarak kötü beslenme sonucu ortaya çıkar. Bir kısmı da kötü beslenme sonucu obezitenin gelişmesiyle kendini gösterir. dedi. Çocukların kalbinin ilacının ılık süt olduğuna dikkat çeken Uzm. Dr. İsmail Özcan, bir yaşından itibaren her gün yarım litre süt içen çocuklarda kolesterol sorununun olmadığını kaydetti. Sütün mutlaka ılık olması gerektiğine dikkat çeken Özcan, Çünkü soğuk süt demir eksikliği anemisine neden olabiliyor” dedi.

Evdeki psikolojik problemler gece korkularına yol açar. Ebeveyn hareketlerini kontrol etmelidir.

Uyku sorunu oluşturan en önemli nedenlerden biri gece korkularıdır. Bu korkular, çoğu zaman anne-baba için anlamsızdır. Bebeklik dönemini aştıktan sonra, çocuk 4-5 yaş civarına geldiğinde gece korkuları başlayabilir.

ÇIĞLIKLA UYANIR
Gece korkuları genellikle çocuk uykuya daldıktan 1-2 saat sonra ortaya çıkar. Çocuk çığlık atarak uyanır. Ter içindedir, kalp atışları hızlıdır, derin soluk alıp verir. Bu durumda çocuk, nerede olduğunu bilmez ve korkusundan titreyebilir. Korktuktan sonra artık yatağında tek başına yatmak istemez. Annesiyle yatmak isteyebilir. Bu durumun alışkanlık ya da şımarıklık olmadığı, korkunun gerçek olduğu çocuğun saatlerce uykuya dalamayışından anlaşılır. Gece korkuları kabuslardan daha şiddetli ve korkutucudur, ancak çok sık görülmez. Çocuklar, geceleri böyle korkular geçirdiklerini genellikle sabahları hatırlayamazlar. Asıl nedenleri bilinmemekte ise de yatmadan önce çocuğun fazlasıyla heyecanlanmış olduğundan ileri gelebileceği sanılmaktadır. Başka hallerde evde ve çevrede olan psikolojik problemler de bu olaylara neden olabilirler. Anne ile babanın büyük kavgaları, gündüz yaşanan heyecanlı olaylar, korkulu rüyaların görülmesi, anne- babanın cinsel birleşmesine tanık olma gibi olaylar gece korkularına sebep olabilir. Çocuk gece korkusuyla uyandıktan sonra anne-baba ona yeterince sevgi göstermeli ve sakinleşmesini sağlamalıdır. Yine neden korktun, korkacak bir şey yok ki hadi uyu bakalım tarzındaki konuşma ve yaklaşımlar çocuğu sakinleştirmez, daha da hırçınlaştırır. Bu yüzden korkan çocuğa anne-baba şefkatle yaklaşmalı, onu sakinleştirmelidir. Uyuyana kadar çocuğun yanında kalmak, çocuğa güven duygusu verir.

Dr. Gökhan ORDU

Bebeğin altının temizliğinde kullanılan deterjanlar ve diğer temizlik maddeleri, kötü hijyen, ishal, alt bezinin yeterince sık değiştirilmemesi, anne sütünden mamaya ya da besinlere geçilmesi; pişiğe yol açabiliyor. Uzmanlar, pişiği önlemek için bebeğin altının mümkün olduğunca sık değiştirilmesi gerektiğini söylüyor ve ekliyor: Pişik kremini, her alt değişiminde kullanın. Krem; sadece pişiği tedavi etmekle kalmaz, pişiğin oluşumunu da engeller. Yine de bebeğinizin pişiği geçmiyorsa, doktora başvurun.

Çocuk hata yaptığında cezalandırmak için şiddet kullanmayın Bu onun gelecekte şiddete eğilimli birisi olmasına neden olur.

Bazı okullarda bedensel ceza bir disiplin aracı olarak görülmüştür. Yine de pek çok uzman etkisiz olduğu konusunda birleşmektedir. Çocuklar tekrar dayak yememek için istenmeyen bir hareketi yapmaktan çekinirler ama bu sadece korktukları içindir. Doğru ve yanlış arasında ayırım yapmayı öğrenmek yerine, ne yaparlarsa dayak yiyip ne yaparlarsa dayak yemeyeceklerini bilirler. Bedensel cezanın pek çok olumsuz yönü de vardır. Örneğin dayak yiyen çocukların yaşıtlarına ve daha sonra kendi çocuklarına karşı fiziksel güç uygulama ihtimali daha fazladır veya çocuklara bir tartışmayı çözmenin en iyi yolunun güç kullanmak olduğunu öğreten dayak, kızgınlık ve huzursuzluğu konuşarak, anlaşarak çözmesine engel olur. Ayrıca dayak hem çocuk hem de öğretmen veya aile için aşağılayıcı ve onur kırıcıdır. Kendine güveni ve morali olumsuz yönde etkiler. Bedensel ceza özellikle kızgın bir şekilde yapılacak olursa ciddi yaralanmalara da yol açabilir. Aile okulda öğretmenleri veya çocukla ilgilenen diğer kişileri hiçbir zaman çocuğuna vurmama veya başka bir fiziksel ceza uygulamama konusunda uyarmalıdır. Okul yönetmeliğinde bu tip bir cezanın uygulanmayacağına dair bir madde olmasına dikkat etmelidir. Bir öğretmenin fiziksel güce dayalı ceza verdiğine dair en ufak bir kanıt bile çabuk bir müdahale gerektirir. Bu tarz bir olay ilgili makamlara uygun bir şekilde rapor edilmelidir.Bazı öğretmenler tehlikeli bir durumda küçük bir çocuğa gerekli mesajı iletmek için ele veya popoya ufak bir şaplak vurmanın gerekliliğine inanırlar. Örneğin yeni yürümeye başlayan bir çocuk yapılan sert uyarıya rağmen sokağa doğru ilerleyebilir. Buradaki amaç acı vermek değil, çocuğa olayın ciddiyetini çabuk bir şekilde anlatabilmektir. Fakat bu tür bir şaplak sonrası Eğer sokağa koşarsan bir araba sana zarar verebilir şeklinde bir açıklama yapılmalıdır.

Hazırlayan: Çocuk Gelişim Uzmanı Anıl Saraç

Çocuklarınızın okul veya başka ortamlara kolayca alışabilmesi için onları sosyalleştirin.

Çocuğunuzun okula yada başka ortamlara hazır olduğunun en önemli belirtilerinden biri anneden ayrılmada sorun yaratmaması ve kısa sürelerle de olsa evden ayrılmaya istekli olmasıdır. Genellikle anneden ayrılmaya istekli olan çocuk konuşması diğer yetişkinler tarafından da kolayca anlaşılabilen çocuktur. Parkta veya dışarıda oynayan çocuklara ilgi gösterme de grup yaşantısına hazır olmanın önemli işaretlerinden biridir. Çocuk bu oyunlara katılmadan sadece izlemek istese bile bu ilgi çocuğun kendini yetişkinden koparabileceğini gösterir. Kuşkusuz tüm bunların dışında çocuğun temel öz bakım becerilerini de kazanmış olması gerekir.Bu konuda çocuklar arasında önemli bireysel ayrılıklar olmakla birlikte yuvaya başlamak için pek çok açıdan en uygun yaş yaklaşık 3 yaştır.

Okul öncesi eğitime başlama çocuk için stres yaratan bir olay olmamalıdır. Böyle bir gruba katılma çocuk için anneden veya alıştığı bakıcısından ayrılma, tanımadığı birine poposunu sildirme ve bir odada bir sürü çocukla bir arada oynamayı başarma gibi pek çok farklı anlam taşır. Eğer yuva bu ayrılığın etkilerini en aza indirerek başlarsa (örneğin başlangıçta annenin de bir süre çocuğun yanında kalmasını sağlarsa) çocuk için uyum sağlama daha kolaylaşır. Çocuk sonuç olarak orada kalacağını ve hiçbir çocuğun başında özel bir yetişkinin bulunmadığını kavrayacak ve anneden vazgeçecektir.

Başarılı, saygılı ve söz dinler bir çocuğunuz olmasını istiyorsanız tutumlarınıza ve de davranışlarınıza dikkat etmelisiniz….

* Çocuklarınızın saygılı birey olması için:
Ona karşı daima güler yüzlü olun. Küçük kabahatlerini cezalandırmayın. Hislerine değer verin ve bunu gösterin.

* Çocuklarınızın güveninin kazanmak için:
Onları babaları ile korkutmayın, babasından ve annesinden her olumlu hareketinde destek göreceğini anlatın. Onların sevinçlerini paylaşın, acılarına ortak olun, size bir şey sorduklarında ilgiyle cevap verin. Çocukların size güvenmesini sağlamak için onlara boş vaatlerde bulunmayın, vaadinizi yerine getirin, eşler olarak birbirinize saygı gösteriniz çocuklarınızın önünde birbirinize karşı kırıcı davranmayın.

* Çocuklarınızın size saygı göstermesi ve iltifat etmesi için:
Çocukların kusurlarını suçlarını alay ve hakaretle karşılamayın, her şeylerini tenkit etmeyin zira tenkit edilen çocuk çekingen olur (olumlu tenkitler hariç).

* Çocuklarınızın sözünüzü dinlemeleri için:
Onlardan yerine getirebilecekleri şeyleri isteyin. Kuru tehdit savurmayın. Çocukların kardeşlerini sevmeleri için birini cezalandırırken, öbürünü mükafatlandırmayın, bu düşmanlığa yol açar. Birini severken ve takdir ederken aynı şeyleri diğerine de yapın. Birbirlerine hakaret ettikleri zaman hemen araya girin. Ceza verirken suçun kimde olduğuna bakın.

* Çocuklara insanları sevdirmek için:
Onlara daima iyi insanlardan bahsedin. Dünyadaki yardımlaşmadan ve iyiliklerden söz edin.

* Çocukları kıskanç yapmamak için:
Çocuğun yanında durumu iyi olanları çekiştirmeyin. Varlıklı, işi yerinde, mutlu insanların başkalarını düşünmeyen insanlar olduğunu söylemeyin.

* Çocukların hayal ve kabus görmemeleri için:
Onlara sihirden, büyüden, peri masallarından, kaf dağının ardındaki devden, kötü kalpli cadıdan vs.
bahsetmeyin.

Hazırlayan: Çocuk Gelişim Uzmanı Anıl Saraç

Anne-babalar çocuklarına gerektiğinden fazla höşgörülü davranırlarsa bir süre sonra çocuğu kontrol edemeyebilirler.

Gevşek anne-baba tutumunda yetişen çocuklar bir müddet sonra ebeveynlerini denetim altına alır, şımarık olurlar. Çocukların da her ortamda istediklerini elde ettikleri için doyumsuzdurlar. Gevşek anne-baba tutumları (çocuk merkezci aile) çocuğun kişilik gelişimine nasıl etkiler yapar: Bu tür ailelerde yetişen çocukların genel özellikleri bencil, sorumsuz, çabuk kızan, darılan, kırılgan, her dediğinin anında olmasını isteyen, sabırsız, şımarık, zor sosyalleşen anti-sosyal davranış özellikleri gösterebilirler. Ayrıca kendilerine olduklarından daha fazla değer verirler. Gururlu, kibirli, kendini beğenen bir kişilik özelliği sergileyebilirler. Başkaları üzerinde etkili ve kuvvetli olduklarından emindirler.

Ailenin ilgisini çekmek için bazen çok çılgın davranışlarda bulunabilirler. Benmerkezci bir kişilik geliştirirler. Amaçsız, hoşgörülü anne-baba tutumları Anne-babanın çocuklarına karşı hoşgörü sahibi olmaları çocukların bazı kısıtlamalar dışında, arzularını diledikleri biçimde gerçekleştirebilmelerine izin vermeleri anlamına gelmektedir. Düzeyli hoşgörü sahibi olan anne-babaların çocukları olumlu bireyler olurlar. Hoşgörü normal düzeydeyse çocuk kendine güvenen, yaratıcı ve toplumsal birey olarak karşımıza çıkar. Amaçsız hoşgörüde, anne-baba ev içinde ve dışında çocuğun kendilerini rahatsız etmemesi şartıyla, çocuğun tüm davranışlarında serbestlik vardır. Çocuğa dilediğini vermenin ona karşı koymaktan daha kolay olduğu düşüncesini kendilerine yerleştirmiştirler. Çocuğu en kolay metotla büyütmektedirler. Çocuğun istekleri Bırak, ver de ağlamasın, çocuk üzülmesin veya Çocuktur yapar, siz hiç çocuk olmadınız mı? denilerek yerine getirilmeye çalışılır. Kendilerinin yaşamadıklarını çocuklarının yaşanmasını isterler. Amaçsız, hoşgörülü anne- baba tutumları çocuğun kişilik gelişimine nasıl etkiler: Seviyeli hoşgörülü bir ailede yetişen çocuğun kişiliği olumlu etkilenir. Baskıdan uzak olması nedeniyle daha yaratıcı ve kendinden emindir. Başka çocukların ve toplumun içine girdiği zaman çekingenlik, ürkeklik göstermekte, grup içinde etkin rol alamamakta, grubun önemsiz işlerini yapmaya eğilim göstermekte, dolayısıyla güvensizlik içinde ve endişeli olmaktadır. Çünkü evin dışındaki kurallar ev kuralları ile çok farklıdır. Evde tek kural vardır: Anne babayı kızdırma! Topluma dahil olabilmek için kavgacılığı, hırçınlığı, agresifliği, kırıcılığı geliştirebilir. Grubun onayını kazanmak için yasa dışı işler yapabilir. Böylece ana babalarından yeterli ilgiyi görmeyen ama serbestliği olan çocuklar edilgen ya da etken olarak arkadaşlarından onay almaya çalışır.

Çocuk Gelişim Uzmanı Dr. Anıl Saraç

Büyüme aşamasındaki çocukların başarılı bir birey olabilmesi için aile sevgisi alması gerekir. Aksi taktirde uyumsuzluk gösterirler.

Çocukluk yıllarını zor koşullar altında geçiren bir baba ya da anne, parasal olanaklara sahip olur olmaz, çocuğuna en iyi ortamı hazırlamak ister. Bunun için de çocuğun ilgi ve yeteneklerini dikkate almadan, bale, folklor, yabancı dil gibi konularda dersler aldırır, koleje girmek üzere onu hazırlar. Bütün bunları yaparken, anne ve babaların en büyük hataları, çocuklarını tanımadan, ilgi ve yeteneklerini saptamadan, onları kendi arzu ve tutkuları doğrultusunda yönlendirmelerinden kaynaklanmaktadır.

Büyüme aşamalarında başarılı olan çocuklar, iyi aile ilişkileri içinde yetişmiş bireylerdir. Aile içinde gerçekleşen başarılı ilişkiler, mutlu, arkadaşça, bunalımdan uzak ve yapıcı bireylerin oluşumunu sağlar. Bunun tersine olarak, uyum bozukluğu gösteren çocuklar, genellikle başarısız bir anne-baba-çocuk ilişkisinin ürünüdürler.

AİLEDE UYUM ÇOK ÖNEMLİ
Anne ve babanın sevgi ve ilgisinden yoksun olarak büyüyen çocuklar, büyük bir sevgi açlığı gösterir. Bu açlık da birtakım davranış ve uyum bozukluklarına neden olabilir. Çocukluktan erişkinliğe geçiş dönemi olarak tanımlanabilen ergenlik dönemindeki ergenin, sorunlarını kolaylıkla çözebilmesi ve bu köprü evresini zorluğa uğramadan aşabilmesi, geçmişteki olumlu aile ilişkilerine bağlıdır. Çocukluk döneminde anne ve babası tarafından yeterince sevgi ve güven duygusuyla yetiştirilen ve başarılı bir disiplinin uygulandığı ortamda büyüyen çocuk, mutlu bir ergen adayıdır. Ailesiyle başarılı bir diyalog kurabilen çocuk; ergenlik döneminde, kişisel sorunlarını kolaylıkla çözebilir.

Dr.Anıl Saraç

Kendine güvenen bireyler yetiştirmek için karar verirken çocuğunuza danışın.

Çocuklar becerikli olduğunu ve yeteneklerinin övüldüğünü bilmek isterken, saygı görme arzusu içinde olur. Kurallara uyum gösterme eğilimi de burada kendisini gösterir. Diğer taraftan çocukların kendilerine olan güveni artarken, kendilerine ilişkin değerlendirmeler yapılırken dinlemeyi de öğrenirler. Başarılı olmak için ise neler yapmaları gerektiğine ilişkin daha gerçekçi beklentilere sahip olurlar.

GÜVEN ÖNEMLİ
Bu bağlamda anne ve babalar olarak çocukların gelişim düzeylerini takip etmemiz kolaylaşacaktır. Çocuğun anne-baba tarafından alınan kararlar konusunda mantıklı bir açıklama istemesi, doğal karşılanmalıdır. Bu durumda karşılıklı güven duygusunun oluşabildiğini görmekle kalmayıp çocuğun dünya ile olan iletişimini kolaylaştırabiliriz. Böylece kendine güvenen kuşaklar yetiştikçe sorunlarını düşünerek halledecek ve çevresindeki olguları sorgulayabileceklerdir.

AÇIK OLUN
İlkokul çağındaki çocukların düşünce ve akıl yürütme yolu ile becerileri ve yetenekleri davranışlarının düzeltilmesinde olumlu yönde kullanılabilir. Belirli sınırlamalar- ki zaten her insan ve çocuk için sınırlar olmadan sağlıklı yaşanmaz- getirirken çocuğa davranışının neden kabul edilmediği açıklanmalıdır. Böylece çocuk, herhangi olumsuz bir davranışın başkalarını nasıl etkileyebileceğini anlayıp düşünebilir. Anne ve baba olarak çocuğumuza bunu öğretirsek, gelişimi yönünde önemli atmış oluruz.

Hazırlayan: Psikoloğ Şükrü Alkan

Çocuğu azarlamayın

Yetişkinler veya anne-babaları tarafından sertçe, saygıdan yoksun bir davranışla azarlanan çocukların utangaç olduklarını ve benliklerinin zedelenebileceğini söyleyebiliriz. Çocuğun sevdiği bir kişi tarafından kırıcı bir davranışa maruz kalması, duygusal kırıklığa neden olur. Bu tip azarlayıcı sert davranışlarl, çocukları sorunlu davranışı değiştirmeye yöneltmediği gibi, olumsuz davranışlarını saklamaya yönelir. Azarlanan çocuklar, önemsenmediklerini düşündüklerinden anne-baba ve öğretmen- okul iletişimi zora girebilir. Çocuğa söz geçirmek onu alaya almak ve küçük düşürmekten geçmez. Anne-baba ve öğretmenler her vakit ve koşulda tepki vermek gibi bir zorunluluk hissetseler de karşılık vermeden sakin kalmalı, çocukları küçük düşürücü ifade ve eylemlerden kaçınmalıdırlar. Bu durum çocuk için daha etkili ve akılcı olacaktır.