Süt

Süt ve grubu olarak genel bir isim adında toplansa da, sütün diğer süt ürünlerinden – çocuğunuzun boyunun uzamasında – ayrı bir önemi var. Gün boyunca 2 su bardağı süt içilmesi boy uzamasını desteklemesinin yanı sıra çocuğunuzun kemik yapısının da güçlenmesini sağlar. Sütün boy uzamasını daha fazla desteklemesi için gece yatmadan içilmesi gerekmektedir. Çünkü bu saatte içilen süt büyüme hormonunun salgılanmasını sağlayacaktır.

Süt ürünleri

İçerisinde kalsiyum bulunan bu grupta yoğurt, ayran ve peynir yer alır. Özellikle yoğurt, çocuğunuz sebze yemeği tüketirken tabağında mutlaka bulunmalıdır. Peynir tüketmeyen çocuklarda peynir tüketimini sağlamak için peynirli börek veya poğaça hazırlayabilirsiniz.

Brokoli

Bağışıklık sisteminin güçlenmesinde ve vücudun korunmasında başrol oynayan brokoli, çocuğunuzun boyunun uzamasını sağlayan önemli bir sebzedir. Çocuklar tarafından çok sevilmese de belirli sıklıklarla tüketilmesi önerilir. Yapılan bilimsel çalışmalar, sevilmeyen besinlerin belirli bir düzenle yenmesinin zaman içerisinde alışkanlığı yol açtığını göstermektedir.

Kuru meyveler

Kuru meyveler iyi bir kalsiyum kaynağıdır. Bu sebeple boy uzamasını sağlar. Ara öğün olarak veya süt ile birlikte tatlı ihtiyacını gidermek için çocuğa yedirilebilir. Kuru meyvelerin tüketim miktarı önemlidir. Çünkü fazla tüketilirse, kilo sorununa neden olabilirler. Gün içerisinde 4-5 kuru kayısı, 2 kuru incir, 1 avuç siyah kuru üzüm seçeneklerinden birinin tercih edilmesi yeterli olacaktır.

Susam

En yüksek kalsiyum içeren besin olması nedeni ile çocukların beslenmesinde önemli olan susam, yağ içeriğinin yüksek olmasından dolayı tehlike arz etmektedir. Çocuklara bazı günler ekmek yerine simit verilebilir.

Soya fasulyesi

Soya fasulyesi kalsiyum içeriği zengin olan besinlerdendir. Genellikle ülkemizde salata olarak yenir. Çocukların boyunun uzamasına katkısı olacak bu besinin ihmal edilmemesi gereklidir.

Yeterli ve dengeli beslenmenin en önemli unsurlarından biri olan meyve tüketiminde uzmanlar, 1-4 yaş arası günde 1600 kalori alan çocukların günde iki kez, 2800 kalori alması gereken 10-18 yaş arası çocukların ise günde dört kez meyve yenilmesini öneriyor. Prof. Dr. Neriman İnanç, günlük meyve tüketimi ihtiyacının meyve sularından sağlanabileceğini belirterek, 170 gram ağırlığındaki bir bardak meyve suyunun, bir porsiyon meyveye eşdeğer olduğunu kaydediyor.

HASTALIKLARA KARŞI DİRENÇ SAĞLIYOR

Meyve sularının tüketimi, büyüme ve gelişme, hücre yenilenmesi, doku onarımı, deri ve göz sağlığı, diş ve diş eti sağlığı, kan yapımı ve hastalıklara karşı direncin oluşumunda etkili olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. İnanç, özellikle meyve sularının içerdikleri antioksidan vitaminler ve flavanoidlerle bağışıklık sistemini güçlendirdiklerine dikkat çekiyor. İnanç, özellikle okul ortamında birçok mikropla tanışan çocukların meyve suyu tüketimi ile hastalıklara karşı daha dirençli hale gelebildiklerini belirtiyor. Meyve sularının büyüme ve gelişme üzerine etkisinin bazı araştırmalarla incelendiğini belirten İnanç, bu araştırmaların sonuçlarına göre daha fazla miktarda meyve suyu tüketen çocuklar, daha az meyve suyu tüketenlere göre uzun boylu ve düşük vücut kütle indeksine sahip oldukları saptandığını kaydediyor. Prof. Dr. Neriman İnanç, meyve ve sebze tüketiminin kemik mineral yoğunluğu üzerine etkilerinin incelendiği, İrlanda’da Young Hearts Project projesi kapsamında 12-15 yaşları arasındaki 1345 çocuğa yapılan araştırmanın sonuçlarına dikkat çekiyor. Ayrıca, meyve suları katı gıdaların böbreklerde yarattığı olası yükün azaltılmasına da yardımcı oluyor. Prof. İnanç, çalışmalarda yüzde 100 meyve suyu tüketiminin fazla kilo alımına yol açmadığının görüldüğünü belirtiyor.

Kemik erimesini önlüyor

Meyve ve meyve sularının düzenli ve dengeli tüketiminin kemik erimesine yol açan asitlerin tamponlandığını ve osteoporoz riskine karşı korunmada destek sağladığını vurgulayan İnanç, içeriklerinde bulunan potasyum, magnezyum, kalsiyum, C vitamini, D vitamini ve karoteinin de kemik erimesine karşı olumlu etkileri olduğunu kaydediyor. Meyve sularındaki C vitamini ve flavonoidlerin kanser ve kalp hastalıkları riskini azaltmak gibi uzun dönem etkileri olduğunu anlatan İnanç, yiyeceklerle aynı anda tüketildiğinde de demirin vücutta kullanımını artırdığını vurguluyor. İnanç, her iki çocuktan birinin demir eksikliği problemi olduğu ülkemizde C vitamini içerikleri ile meyve sularının özellikle demir içeriği yüksek olan et, tavuk, yumurta gibi besinlerle birlikte tükettirilmesini öneriyor.

Çocuklara beslenmesini sağlarken reklamlar aktif rol oynar ve bir çok kezde kolayına gelir annelerin. Fakat iş görüldüğü gibi basit değil. Bu kolaylığın yanında obezite riskide bulunuyor…

Yapılan birçok çalışma, çocuklara yönelik reklamlarda özellikle beş gıda sektörünün ön planda olduğunu gösteriyor. Çocuklara ait reklam kuşağında en fazla reklamı görülen ürünler; alkolsüz içecekler, bisküviler, şekerlemeler, aperatifler ve fast – food reklamları olarak sıralanıyor.

Reklamlar ve obezite riski
Dünya Sağlık Örgütü, Gıda ve Tarım Organizasyonu 2002 yılında reklamlarda besin içeriği düşük, enerji içeriği yüksek yiyecek ve içeceklerin pazarlanmasının obezite için önemli bir risk faktörü olduğunu bildirdi. Çünkü reklamlarla birlikte hazır yiyecek tüketiminin, kalorili ve yüksek yağlı gıdaların, şekerli içeceklerin tüketiminin arttığı görülüyor. Buna karşılık bu tür reklamların, çocukların taze meyve ve sebze tüketimini olumsuz etkilediği de gözardı edilmemelidir.

En fazla yiyecek reklamı etkiliyor
2000 yılı mart ayında Amerika’da yapılan bir değerlendirmede haftada bir kez yayınlanan çocuk programları arasında gösterilen reklamların yüzde 46’sının yiyeceklere ait olduğu görülmüştür. Ülkemizde yapılan başka bir araştırmada ise Afyon-karahisar ilinde 3 – 13 yaş arası çocuk sahibi ebeveynlere televizyon reklamlarının çocuklar üzerindeki etkileri sorulmuş ve yüzde 80.9 oranında “Yanlış beslenmeye özendirir”, yüzde 75.3 oranında “Tüketim alışkanlıklarını olumsuz etkiler” cevapları alınmıştır.
Aynı çalışmada ebeveynlerin gözlem ve görüşlerine göre çocukların en fazla oyuncak ve gıda reklamlarından etkilendiği aktarılmıştır.

Pazarlama yöntemleri
Geleceğin tüketicileri olan çocuklar, ailenin satın alma kararlarını ciddi anlamda etkilediği için reklamcılar özellikle çeşitli pazarlama teknikleriyle çocukları etkileri altına almayı amaçlamaktadır.
Genel olarak çocuklara yönelik yapılan gıda reklamlarında; televizyon, okulda – kantinde pazarlama, sponsorluklar, gizli reklam, internetten satış – pazarlama ve satış promosyonları gibi pazarlama yöntemleri kullanılmaktadır.
Yöntemlerden en çok kullanılan ve en popüler olanı ise çocukları en çok etkileyen TV reklamlarıdır. Bunun yanında günümüzde teknolojinin ilerlemesiyle birlikte internette, çocukların günlük yaşamında önemli bir yer tutmaktadır.
İnternet üzerinden reklam, kontrol ve düzen altına alınmış değildir bu nedenle çocuklar, internette gezinirken verilen linkleri tıklayarak ürün reklamlarına da kolaylıkla ulaşabilirler.

Çocuklara yönelik reklamlarda çizgi film karakterlerinin kullanılması, ünlülere ya da oyuncak kazandıran yarışmalara yer verilmesi gibi pazarlama teknikleri çocuklar üzerinde oldukça etkili olmaktadır. Reklamların çocuklar üzerindeki etkisi yadsınamayacak kadar fazladır.
Verilen mesajlardan en çok etkilenen grup oldukları için çocuklar, reklamcılar için önemli bir hedef oluşturmaktadır.
Araştırmalar, çocuklarıyla alışverişe çıkan ailelerin yüzde 82’sinin fazladan harcama yaptıklarını ortaya koymaktadır. Bunun nedeni, ailelerin, çocuklarını reddedememesi ve ürünü çocuğunun isteğine bağlı olarak sorgulamadan satın almasıdır.

Televizyon ve reklamların etkisi
Uzmanlar, “Çocuklar sekiz yaşına kadar reklamla gerçek arasındaki ayrımı yapamazlar, ancak bebekliklerinin altıncı ayından itibaren farklı markalara ait olan logoları imgeleyebilir, iki yaşından itibaren de rahatlıkla tanıyabilirler” diyor. Reklamlara karşı, yetişkinler, daha ölçülü bir tutum sergileyebilir ancak çocuklar gördüklerini hemen isteme eğiliminde. Yayınlanan reklamlar, çocukları etkileyerek isteklerini ve seçimlerini önemli ölçüde yönlendirici oluyor. Etkileme mekanizması, çocuğun yaşına, o ürüne verdiği öneme, mesajı algılamasına göre değişiklik gösteriyor. Bu sebeple özellikle çocuk kuşağında yayınlanan reklamların kontrol ve denetimiyle ilgili titiz bir çalışmaya ihtiyaç var diye düşünüyorum. Toplum sağlığı ve obezitenin önüne geçebilmek için öğretici ve eğitici reklam kontrol altına alınabilmelidir. Eğer önlemler alınmazsa 2010 yılında çocukların yaklaşık yüzde 10’u obez olma riski altındadır.

Çocukluktaki beslenme bozukluğu, ileriki yaşlarda kalp hastalıkları riskini artırabiliyor. Bu rahatsızlıkların en önemlisinin ‘koroner kalp hastalıkları’ denilen hiper tansiyon, kalp krizleri ve diyabet riskinin artması gibi sorunları olduğunu ifade eden Dr. İsmail Özcan, “Çocukluk çağındaki yanlış beslenme, ‘Ateroskleroz’ diye tabir edilen damardaki yağlanma ve lipitlerin yüksek olmasına neden olur. Bunların bir kısmı direkt olarak kötü beslenme sonucu ortaya çıkar. Bir kısmı da kötü beslenme sonucu obezitenin gelişmesiyle kendini gösterir.” dedi. Çocukların kalbinin ilacının ılık süt olduğuna dikkat çeken Uzm. Dr. İsmail Özcan, bir yaşından itibaren her gün yarım litre süt içen çocuklarda kolesterol sorununun olmadığını kaydetti. Sütün mutlaka ılık olması gerektiğine dikkat çeken Özcan, “Çünkü soğuk süt demir eksikliği anemisine neden olabiliyor” dedi.

Evdeki psikolojik problemler gece korkularına yol açar. Ebeveyn hareketlerini kontrol etmelidir.

Uyku sorunu oluşturan en önemli nedenlerden biri “gece korkuları”dır. Bu korkular, çoğu zaman anne-baba için anlamsızdır. Bebeklik dönemini aştıktan sonra, çocuk 4-5 yaş civarına geldiğinde gece korkuları başlayabilir.

ÇIĞLIKLA UYANIR
Gece korkuları genellikle çocuk uykuya daldıktan 1-2 saat sonra ortaya çıkar. Çocuk çığlık atarak uyanır. Ter içindedir, kalp atışları hızlıdır, derin soluk alıp verir. Bu durumda çocuk, nerede olduğunu bilmez ve korkusundan titreyebilir. Korktuktan sonra artık yatağında tek başına yatmak istemez. Annesiyle yatmak isteyebilir. Bu durumun alışkanlık ya da şımarıklık olmadığı, korkunun gerçek olduğu çocuğun saatlerce uykuya dalamayışından anlaşılır. Gece korkuları kabuslardan daha şiddetli ve korkutucudur, ancak çok sık görülmez. Çocuklar, geceleri böyle korkular geçirdiklerini genellikle sabahları hatırlayamazlar. Asıl nedenleri bilinmemekte ise de yatmadan önce çocuğun fazlasıyla heyecanlanmış olduğundan ileri gelebileceği sanılmaktadır. Başka hallerde evde ve çevrede olan psikolojik problemler de bu olaylara neden olabilirler. Anne ile babanın büyük kavgaları, gündüz yaşanan heyecanlı olaylar, korkulu rüyaların görülmesi, anne- babanın cinsel birleşmesine tanık olma gibi olaylar gece korkularına sebep olabilir. Çocuk gece korkusuyla uyandıktan sonra anne-baba ona yeterince sevgi göstermeli ve sakinleşmesini sağlamalıdır. “Yine neden korktun, korkacak bir şey yok ki hadi uyu bakalım” tarzındaki konuşma ve yaklaşımlar çocuğu sakinleştirmez, daha da hırçınlaştırır. Bu yüzden korkan çocuğa anne-baba şefkatle yaklaşmalı, onu sakinleştirmelidir. Uyuyana kadar çocuğun yanında kalmak, çocuğa güven duygusu verir.

Dr. Gökhan ORDU

Bebeğin altının temizliğinde kullanılan deterjanlar ve diğer temizlik maddeleri, kötü hijyen, ishal, alt bezinin yeterince sık değiştirilmemesi, anne sütünden mamaya ya da besinlere geçilmesi; pişiğe yol açabiliyor. Uzmanlar, pişiği önlemek için bebeğin altının mümkün olduğunca sık değiştirilmesi gerektiğini söylüyor ve ekliyor: “Pişik kremini, her alt değişiminde kullanın. Krem; sadece pişiği tedavi etmekle kalmaz, pişiğin oluşumunu da engeller. Yine de bebeğinizin pişiği geçmiyorsa, doktora başvurun.”

Çocuk hata yaptığında cezalandırmak için şiddet kullanmayın Bu onun gelecekte şiddete eğilimli birisi olmasına neden olur.

Bazı okullarda bedensel ceza bir disiplin aracı olarak görülmüştür. Yine de pek çok uzman etkisiz olduğu konusunda birleşmektedir. Çocuklar tekrar dayak yememek için istenmeyen bir hareketi yapmaktan çekinirler ama bu sadece korktukları içindir. Doğru ve yanlış arasında ayırım yapmayı öğrenmek yerine, ne yaparlarsa dayak yiyip ne yaparlarsa dayak yemeyeceklerini bilirler. Bedensel cezanın pek çok olumsuz yönü de vardır. Örneğin dayak yiyen çocukların yaşıtlarına ve daha sonra kendi çocuklarına karşı fiziksel güç uygulama ihtimali daha fazladır veya çocuklara bir tartışmayı çözmenin en iyi yolunun güç kullanmak olduğunu öğreten dayak, kızgınlık ve huzursuzluğu konuşarak, anlaşarak çözmesine engel olur. Ayrıca dayak hem çocuk hem de öğretmen veya aile için aşağılayıcı ve onur kırıcıdır. Kendine güveni ve morali olumsuz yönde etkiler. Bedensel ceza özellikle kızgın bir şekilde yapılacak olursa ciddi yaralanmalara da yol açabilir. Aile okulda öğretmenleri veya çocukla ilgilenen diğer kişileri hiçbir zaman çocuğuna vurmama veya başka bir fiziksel ceza uygulamama konusunda uyarmalıdır. Okul yönetmeliğinde bu tip bir cezanın uygulanmayacağına dair bir madde olmasına dikkat etmelidir. Bir öğretmenin fiziksel güce dayalı ceza verdiğine dair en ufak bir kanıt bile çabuk bir müdahale gerektirir. Bu tarz bir olay ilgili makamlara uygun bir şekilde rapor edilmelidir.Bazı öğretmenler tehlikeli bir durumda küçük bir çocuğa gerekli mesajı iletmek için ele veya popoya ufak bir şaplak vurmanın gerekliliğine inanırlar. Örneğin yeni yürümeye başlayan bir çocuk yapılan sert uyarıya rağmen sokağa doğru ilerleyebilir. Buradaki amaç acı vermek değil, çocuğa olayın ciddiyetini çabuk bir şekilde anlatabilmektir. Fakat bu tür bir şaplak sonrası “Eğer sokağa koşarsan bir araba sana zarar verebilir” şeklinde bir açıklama yapılmalıdır.

Hazırlayan: Çocuk Gelişim Uzmanı Anıl Saraç

Çocuklarınızın okul veya başka ortamlara kolayca alışabilmesi için onları sosyalleştirin.

Çocuğunuzun okula yada başka ortamlara hazır olduğunun en önemli belirtilerinden biri anneden ayrılmada sorun yaratmaması ve kısa sürelerle de olsa evden ayrılmaya istekli olmasıdır. Genellikle anneden ayrılmaya istekli olan çocuk konuşması diğer yetişkinler tarafından da kolayca anlaşılabilen çocuktur. Parkta veya dışarıda oynayan çocuklara ilgi gösterme de grup yaşantısına hazır olmanın önemli işaretlerinden biridir. Çocuk bu oyunlara katılmadan sadece izlemek istese bile bu ilgi çocuğun kendini yetişkinden koparabileceğini gösterir. Kuşkusuz tüm bunların dışında çocuğun temel öz bakım becerilerini de kazanmış olması gerekir.Bu konuda çocuklar arasında önemli bireysel ayrılıklar olmakla birlikte yuvaya başlamak için pek çok açıdan en uygun yaş yaklaşık 3 yaştır.

Okul öncesi eğitime başlama çocuk için stres yaratan bir olay olmamalıdır. Böyle bir gruba katılma çocuk için anneden veya alıştığı bakıcısından ayrılma, tanımadığı birine poposunu sildirme ve bir odada bir sürü çocukla bir arada oynamayı başarma gibi pek çok farklı anlam taşır. Eğer yuva bu ayrılığın etkilerini en aza indirerek başlarsa (örneğin başlangıçta annenin de bir süre çocuğun yanında kalmasını sağlarsa) çocuk için uyum sağlama daha kolaylaşır. Çocuk sonuç olarak orada kalacağını ve hiçbir çocuğun başında özel bir yetişkinin bulunmadığını kavrayacak ve anneden vazgeçecektir.

Başarılı, saygılı ve söz dinler bir çocuğunuz olmasını istiyorsanız tutumlarınıza ve de davranışlarınıza dikkat etmelisiniz….

* Çocuklarınızın saygılı birey olması için:
Ona karşı daima güler yüzlü olun. Küçük kabahatlerini cezalandırmayın. Hislerine değer verin ve bunu gösterin.

* Çocuklarınızın güveninin kazanmak için:
Onları babaları ile korkutmayın, babasından ve annesinden her olumlu hareketinde destek göreceğini anlatın. Onların sevinçlerini paylaşın, acılarına ortak olun, size bir şey sorduklarında ilgiyle cevap verin. Çocukların size güvenmesini sağlamak için onlara boş vaatlerde bulunmayın, vaadinizi yerine getirin, eşler olarak birbirinize saygı gösteriniz çocuklarınızın önünde birbirinize karşı kırıcı davranmayın.

* Çocuklarınızın size saygı göstermesi ve iltifat etmesi için:
Çocukların kusurlarını suçlarını alay ve hakaretle karşılamayın, her şeylerini tenkit etmeyin zira tenkit edilen çocuk çekingen olur (olumlu tenkitler hariç).

* Çocuklarınızın sözünüzü dinlemeleri için:
Onlardan yerine getirebilecekleri şeyleri isteyin. Kuru tehdit savurmayın. Çocukların kardeşlerini sevmeleri için birini cezalandırırken, öbürünü mükafatlandırmayın, bu düşmanlığa yol açar. Birini severken ve takdir ederken aynı şeyleri diğerine de yapın. Birbirlerine hakaret ettikleri zaman hemen araya girin. Ceza verirken suçun kimde olduğuna bakın.

* Çocuklara insanları sevdirmek için:
Onlara daima iyi insanlardan bahsedin. Dünyadaki yardımlaşmadan ve iyiliklerden söz edin.

* Çocukları kıskanç yapmamak için:
Çocuğun yanında durumu iyi olanları çekiştirmeyin. Varlıklı, işi yerinde, mutlu insanların başkalarını düşünmeyen insanlar olduğunu söylemeyin.

* Çocukların hayal ve kabus görmemeleri için:
Onlara sihirden, büyüden, peri masallarından, kaf dağının ardındaki devden, kötü kalpli cadıdan vs.
bahsetmeyin.

Hazırlayan: Çocuk Gelişim Uzmanı Anıl Saraç